Mẫu tờ khai 01/GTGT ban hành kèm theo Thông tư số 89/2026/TT-BTC áp dụng cho người nộp thuế tính thuế theo phương pháp khấu trừ đã có một số điều chỉnh đáng chú ý so với mẫu cũ. Các thay đổi chủ yếu mang tính kỹ thuật – bổ sung chỉ tiêu để bao quát các trường hợp phát sinh theo Luật Thuế GTGT hiện hành và các văn bản hướng dẫn – nhưng có một điểm trong công thức tính chỉ tiêu [27] mà người làm kế toán, thuế cần đặc biệt lưu ý.
1. Điểm mới trên mẫu tờ khai
Thứ nhất, Mẫu 01/GTGT đã được bổ sung hai chỉ tiêu mới. Cụ thể:
📁 Chỉ tiêu [32b] – "Hàng hoá, dịch vụ bán ra không tính vào giá tính thuế giá trị gia tăng": Chỉ tiêu này được thiết kế để phản ánh các khoản không tính vào giá tính thuế GTGT theo khoản 1 Điều 9 và điểm b khoản 1 Điều 14 Nghị định số 181/2025/NĐ-CP. Trước đây, mẫu tờ khai cũ không tách bạch rõ nhóm này với chỉ tiêu 32a, dẫn đến cách hiểu không thống nhất giữa các cơ sở kinh doanh và cơ quan thuế về việc "hàng hoá, dịch vụ không tính vào giá tính thuế" có thuộc phạm vi chỉ tiêu 32a (không phải kê khai, tính thuế) hay không.
📁 Chỉ tiêu [34a] – "Hàng hoá, dịch vụ không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật thuế giá trị gia tăng": Đây là chỉ tiêu hoàn toàn mới trên mẫu tờ khai. Đáng lưu ý, tại thời điểm ban hành mẫu, Nghị định 181/2025/NĐ-CP mới chỉ giao Bộ Tài chính hướng dẫn nội dung này chứ chưa có quy định cụ thể xác định thế nào là "không thuộc phạm vi điều chỉnh". Nói cách khác, chỉ tiêu đã được mở trên biểu mẫu nhưng khung pháp lý xác định nội hàm vẫn đang chờ văn bản hướng dẫn tiếp theo.
Thứ hai, Mẫu 01/GTGT mới đã sửa đổi hai chỉ tiêu. Cụ thể:
📁 Chỉ tiêu [23a] – “Trong đó: hàng hóa nhập khẩu”: So với trước đây, tên mới đã bỏ đi nhóm “dịch vụ nhập khẩu” do pháp luật về xuất nhập khẩu không có khái niệm này. Như vậy, theo tờ khai mới, doanh nghiệp chỉ cần kê khai vào chỉ tiêu [23a] thuế GTGT của hàng hoá nhập khẩu, không bao gồm dịch vụ mua từ nước ngoài.
📁 Chỉ tiêu [32a] – “Hàng hoá, dịch vụ thuộc trường hợp không phải kê khai, tính thuế giá trị gia tăng”: Tên gọi cũ của chỉ tiêu này là "Hàng hoá, dịch vụ bán ra không tính thuế". Việc sửa đổi nhằm bám sát đúng thuật ngữ pháp lý của Luật Thuế GTGT, tránh nhầm lẫn với các trường hợp "không chịu thuế" hay "không tính vào giá tính thuế". Theo thiết kế ban đầu, Luật Thuế GTGT đã bỏ trường hợp không phải kê khai, tính thuế từng được quy định ở Nghị định 209 và Thông tư 219 cũ. Tuy nhiên, trong năm 2026, một số quy định mới lại đưa trở lại trường hợp này, song chỉ áp dụng với một số hàng hoá cụ thể. Đa số các trường hợp khác tại các văn bản cũ trước kia đã được chuyển sang nhóm không tính vào giá tính thuế.
Về nội dung, chỉ tiêu 32a hiện bao quát hai nhóm giao dịch: (i) Sản phẩm trồng trọt, rừng trồng, chăn nuôi, thuỷ sản nuôi trồng, đánh bắt chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường ở khâu kinh doanh thương mại – nội dung được bổ sung vào Luật Thuế GTGT theo Luật số 149/2025/QH15, có hiệu lực từ năm 2026; (ii) Xăng, dầu diesel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay – theo Nghị quyết số 19/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 16/4/2026 đến hết ngày 30/6/2026, có thể được gia hạn theo đề nghị của Chính phủ.{alertInfo}
Thứ ba, Mẫu 01/GTGT hướng dẫn rõ hơn về chỉ tiêu [37] và [38].
Mẫu tờ khai mới đã làm rõ hơn phạm vi áp dụng của hai chỉ tiêu điều chỉnh thuế GTGT đầu vào còn được khấu trừ của kỳ trước – bao gồm các trường hợp thuế đầu vào bị kê khai sai, sót nhưng không phải khai bổ sung hồ sơ khai thuế của kỳ gốc mà được điều chỉnh trực tiếp vào kỳ hiện tại. Điển hình như trường hợp thanh toán trả chậm, trả góp chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; sai, sót làm giảm số thuế GTGT phải nộp kê khai vào tháng/quý phát triển; hoá đơn điều chỉnh tại khoản 5 Điều 10 Thông tư số 91/2026/TT-BTC.
Về tổng thể, việc bổ sung và làm rõ các chỉ tiêu nêu trên giúp mẫu tờ khai bao quát đầy đủ hơn các trường hợp phát sinh theo Luật Thuế GTGT 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cách hiểu trước đây – vốn dễ nhầm lẫn giữa chỉ tiêu 32a (không phải kê khai, tính thuế) với các trường hợp không tính vào giá tính thuế (nay là 32b) – đã được tách bạch rõ ràng, tạo cơ sở áp dụng thống nhất giữa các cơ sở kinh doanh.
2. Bất cập trong công thức tính chỉ tiêu [27]
Đây là điểm đáng bàn nhất của mẫu tờ khai mới. Theo thiết kế trên biểu mẫu, chỉ tiêu [27] – "Hàng hoá, dịch vụ bán ra chịu thuế giá trị gia tăng" – được xác định theo công thức:
[27] = [29] + [30] + [32] + [32a] – [32b]
Việc trừ đi [32b] trong công thức này, theo chúng tôi, là không hợp lý, vì hai lý do:
Thứ nhất, xét về mặt logic tập hợp số liệu. Chỉ tiêu [32b] – giá trị hàng hoá, dịch vụ không tính vào giá tính thuế GTGT – vốn dĩ không nằm trong các chỉ tiêu cấu thành từ [29] đến [32a] ngay từ đầu (đây chính là lý do mẫu mới phải tách riêng 32b ra khỏi 32a). Như vậy, việc trừ tiếp [32a] ra khỏi công thức [27] là một phép trừ trên một khoản không tồn tại trong số bị trừ – về bản chất là thừa. Hơn nữa, trong một số trường hợp, việc trừ có thể khiến chỉ tiêu [27] mang giá trị âm. Đơn cử như khi thu nợ ngoại bảng (khoản thu tài chính tại Điều 9 Nghị định 181/2025/NĐ-CP) phát sinh đột biến với giá trị lớn.
Qua nghiên cứu Bản tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý dự thảo Thông tư 89, chúng tôi nhận thấy Bộ Tài chính dường như đã sửa đổi công thức trên cơ sở trường hợp chuyển nhượng bất động sản được trừ giá đất vào giá tính thuế. Tuy nhiên, việc trừ giá đất khác hẳn việc không tính vào giá tính thuế - một bên có trong giá bán chịu thuế, một bên không tính thuế toàn bộ. Vì vậy, theo đúng tên gọi, chỉ tiêu [32b] chỉ nên bao gồm các trường hợp có bản chất là không tính thuế.
Thứ hai, xét về sự phù hợp với quy định thuế GTGT. Nghị định 181/2025/NĐ-CP – văn bản mà mẫu tờ khai này được xây dựng để cụ thể hoá – quy định rằng: doanh thu của hàng hoá, dịch vụ chịu thuế GTGT bao gồm cả doanh thu của hàng hoá không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT. Quy định này không đặt ra việc phải trừ thêm phần giá trị thuộc [32b] khi xác định doanh thu chịu thuế. Như vậy, công thức trên biểu mẫu (có trừ [32b]) không nhất quán với nội dung của Nghị định 181.
Việc áp dụng công thức trên dẫn tới một số hệ quả thực tiễn. Nếu trừ [32b] như trên mẫu tờ khai, doanh thu chịu thuế GTGT tại chỉ tiêu [27] sẽ bị tính thấp hơn thực tế đối với các doanh nghiệp có phát sinh khoản mục [32b]. Đối với doanh nghiệp vừa có hoạt động chịu thuế vừa có hoạt động không chịu thuế GTGT (phải phân bổ thuế GTGT đầu vào theo tỷ lệ doanh thu chịu thuế trên tổng doanh thu), điều này sẽ trực tiếp làm giảm tỷ lệ thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, gây thiệt về thuế GTGT được khấu trừ cho doanh nghiệp.
Chúng tôi cho rằng đây nhiều khả năng là một lỗi kỹ thuật trong khâu biên soạn công thức hơn là một chủ đích thay đổi chính sách, vì nó mâu thuẫn trực tiếp với quy định tại Nghị định 181 và không có cơ sở lý giải về mặt bản chất kinh tế của giao dịch.
3. Đề xuất và khuyến nghị
Đối với doanh nghiệp, người làm kế toán – thuế:
• Tổ chức theo dõi riêng các khoản mục thuộc chỉ tiêu [32b] và [34a] trên tài khoản kế toán chi tiết (ví dụ: mở tiểu khoản riêng theo từng nhóm giao dịch không tính vào giá tính thuế, hoặc không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật thuế GTGT), nhằm thuận tiện cho việc tổng hợp số liệu khi lập tờ khai và đối chiếu khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.
• Về công thức tính chỉ tiêu [27]: tiếp tục theo dõi sát các văn bản hướng dẫn tiếp theo (thông tư sửa đổi, công văn hướng dẫn của Tổng cục Thuế/cơ quan thuế địa phương) để cập nhật cách tính chính thức. Trong thời gian chưa có hướng dẫn khắc phục, do Nghị định có hiệu lực pháp lý cao hơn Thông tư, doanh nghiệp có cơ sở áp dụng theo nguyên tắc của Nghị định 181/2025/NĐ-CP – tức không trừ [32b] khi xác định doanh thu chịu thuế phục vụ tính tỷ lệ phân bổ thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
Đối với đơn vị xây dựng chính sách: Cơ quan soạn thảo nên sớm rà soát và đính chính công thức chỉ tiêu [27] trên mẫu tờ khai, đồng thời ban hành hướng dẫn cụ thể về phạm vi áp dụng chỉ tiêu [34a] (hàng hoá, dịch vụ không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật thuế GTGT) – vốn hiện đã được "mở chỗ" trên biểu mẫu nhưng chưa có tiêu chí xác định rõ ràng, để tránh tình trạng doanh nghiệp lúng túng trong áp dụng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên.
Ảnh: Freepik