Trước thông tin hộ kinh doanh phải "mở tài khoản riêng", cộng đồng kế toán cũng đang xôn xao về vấn đề có phải thanh toán vào tài khoản của hộ.
Tóm tắt:- Quy định mới không yêu cầu mở tài khoản riêng, mà chỉ bắt buộc tài khoản phải mang đúng tên theo đăng ký kinh doanh.- Tài khoản hộ kinh doanh luôn tách biệt với tài khoản cá nhân, và việc thanh toán sai tài khoản (sang tài khoản cá nhân) có thể khiến chi phí và thuế GTGT đầu vào của bên mua không được chấp nhận.- Bên mua cần chuyển tiền vào đúng tài khoản đứng tên Hộ kinh doanh; nếu giao dịch đã thực hiện sai, có thể bổ sung thỏa thuận theo cơ chế thanh toán qua bên thứ ba nhưng chỉ nên xem đây là giải pháp tình thế.{alertInfo}
Thay đổi về đặt tên tài khoản – không phải quy định “mở tài khoản riêng”
Trong thời gian gần đây, cộng đồng hộ kinh doanh liên tục bàn luận về quy định mới tại Thông tư 25/2025/TT-NHNN có hiệu lực từ tháng 3/2026 của Ngân hàng Nhà nước. Không ít người (và cả các cơ quan báo chí) cho rằng hộ kinh doanh phải mở tài khoản mới, phục vụ riêng cho giao dịch của HKD. Tuy nhiên, quy định mới thực chất chỉ điều chỉnh cách đặt tên tài khoản thanh toán, chứ không phải đưa ra nghĩa vụ hoàn toàn mới về việc “mở tài khoản riêng”. Cụ thể, theo Thông tư này, tên tài khoản của tổ chức phải trùng với tên trên giấy tờ thành lập/đăng ký kinh doanh của tổ chức, bao gồm cả hộ kinh doanh. Trong khi đó, Điều 86 Nghị định 168/2025/NĐ-CP quy định tên của hộ kinh doanh phải bao gồm cụm từ "Hộ kinh doanh". Như vậy, tên tài khoản ngân hàng của hộ kinh doanh cũng phải có cụm từ "Hộ kinh doanh".
Việc đặt tên tài khoản theo đúng giấy tờ pháp lý của tổ chức là yêu cầu mang tính kỹ thuật ngân hàng nhằm đảm bảo đồng bộ dữ liệu và nhận diện chính xác chủ thể giao dịch. Khi tài khoản mang đúng tên hộ kinh doanh theo giấy đăng ký, cơ quan quản lý và các bên liên quan có thể dễ dàng truy xuất, đối chiếu và kiểm soát dòng tiền. Đây không là quy định mới về “tách bạch tài khoản” như nhiều người lầm tưởng mà thực tế, sự tách biệt đó đã tồn tại từ lâu.
Tài khoản hộ kinh doanh đã luôn tách biệt với tài khoản cá nhân
Từ năm 2014, theo Thông tư 23/2014/TT-NHNN, hộ kinh doanh đã được xếp vào nhóm “tổ chức được thành lập, hoạt động hợp pháp” khi mở tài khoản thanh toán (Điều 11). Điều đó đồng nghĩa: tài khoản của hộ kinh doanh là tài khoản tổ chức, còn tài khoản cá nhân của chủ hộ là một chủ thể hoàn toàn khác.
Việc thực tế nhiều năm qua hộ kinh doanh vẫn sử dụng tài khoản cá nhân cho luồng tiền kinh doanh chỉ phản ánh việc thiếu các hướng dẫn rõ ràng của cơ quan nhà nước cũng như thiếu các chế tài xử lý. Bên cạnh đó, đa số hộ kinh doanh trong thời gian qua nộp thuế theo phương pháp khoán (không tính theo doanh thu thực tế) nên cơ quan thuế cũng chưa gắt gao trong việc yêu cầu tách bạch dòng tiền.
Bên mua cần thanh toán vào tài khoản hộ kinh doanh
Khi nhìn dưới góc độ thuế, yêu cầu thanh toán đúng tài khoản của hộ kinh doanh trở nên đặc biệt quan trọng, bởi một giao dịch chỉ được coi là hợp lệ về mặt thanh toán – để phục vụ khấu trừ thuế giá trị gia tăng và tính vào chi phí được trừ – khi người mua chuyển tiền vào đúng tài khoản của bên bán. Điều này đồng nghĩa, nếu bên bán là hộ kinh doanh thì khoản thanh toán phải được chuyển vào tài khoản tổ chức đứng tên hộ kinh doanh, chứ không phải tài khoản cá nhân của chủ hộ. Quy định tại khoản 2 Điều 30 Nghị định 126/2020/NĐ-CP đã trao cho cơ quan thuế quyền tiếp cận định kỳ thông tin tài khoản thanh toán của người nộp thuế do các ngân hàng thương mại cung cấp, vì vậy việc thanh toán sai tài khoản hoàn toàn có thể bị phát hiện và trở thành căn cứ để loại chi phí hoặc không chấp nhận thuế GTGT đầu vào.
Không những vậy, xét theo Điều 101 Bộ luật Dân sự 2015, khi hộ gia đình không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự thì chính các thành viên của hộ – chứ không phải cá nhân riêng lẻ – mới là chủ thể thực sự của giao dịch. Việc bên mua chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của chủ hộ vì thế không phản ánh đúng chủ thể nhận thanh toán, dẫn đến giao dịch lâm vào tình trạng không tương thích giữa chủ thể giao dịch và chủ thể nhận tiền, ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp lệ của chứng từ. Ở chiều ngược lại, nếu hộ kinh doanh sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng, cơ quan thuế có cơ sở để đặt nghi vấn về hành vi che giấu doanh thu, trốn thuế hoặc cố tình không minh bạch trong hạch toán. Đây là lý do vì sao yêu cầu thanh toán vào đúng tài khoản hộ kinh doanh không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là một trong những nền tảng quan trọng đảm bảo tính trung thực, minh bạch và tuân thủ pháp luật thuế trong hoạt động kinh doanh.
Đương nhiên, thực tế có những trường hợp “lỡ” thanh toán vào tài khoản cá nhân. Trong tình huống đó, người mua không hoàn toàn rơi vào bế tắc. Nghị định 181/2025/NĐ-CP đã quy định về thanh toán qua bên thứ ba, cho phép việc thanh toán vẫn được công nhận nếu đáp ứng điều kiện: việc thanh toán phải được quy định rõ trong hợp đồng bằng văn bản và bên thứ ba có thể là thể nhân. Nếu những giao dịch đã phát sinh nhưng thiếu thỏa thuận, doanh nghiệp có thể bổ sung biên bản hoặc phụ lục hợp đồng để khớp với yêu cầu pháp lý. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, không nên xem là thực hành về lâu dài.
Tóm lại, không phải từ 1/3 tới đây thì doanh nghiệp mua hàng mới phải thanh toán vào tài khoản của hộ kinh doanh. Vì vậy, không chỉ phải lưu ý thanh toán cho các tài khoản có cụm từ "hộ kinh doanh" trong tên, doanh nghiệp còn cần phải rà soát lại hồ sơ kế toán thời gian qua để giảm thiểu rủi ro thuế.
Ảnh: BVBank